Eğitim/ Kültür/ Sanat/ Edebiyat

Dünyamız katmanlardan oluşur. Bu katmanlar içten dışa doğru sırayla;

1- Ağır Küre (Çekirdek): Dünyanın en iç katmanıdır. Demir-nikel karışımdan oluşur.

2- Ateş Küre (Magma): Bu kürede bulunan erimiş kayalar (magma) yanardağlardan püskürerek volkanları oluşturur ve yeryüzüne çıkar. Alt ve üst manto olmak üzere 2 ye ayrılır.

3- Taş Küre ( Yer Kabuğu): Yer yuvarlağının en dış katmanıdır. Canlılar bu katmanda yaşarlar. Katı ve kırılgan levhalardan oluşurlar.

4- Su Küre: Okyanuslar, göller, denizler, akarsular, buzullar, yer altı suları olmak üzere yeryüzünün yaklaşık % 71 i sudur.

5- Hava Küre ( Atmosfer): Yeryüzünü saran gaz örtüsüdür.

KAYAÇLAR

-          Yer kabuğu katı ve kırılgan levhalardan oluşur. Bu levhaların yüksek olan yerleri kıtaları alçak olan yerleri okyanusları oluşturur.

-          Levhalar hareketli oldukları için yeryüzünün şekli sürekli değişir.

-          Levhaların birbirinden uzaklaşması sonucu oluşan çatlaklardan magma yeryüzüne çıkar ve soğuyup katılaşarak kayaçları oluşturur.

Kayaç: Bir veya birden fazla mineralden oluşan ve yerkabuğunun temel malzemesi olan kütlelere denir.

                          Magmatik (Püskürük) Kayaçlar         Tortul Kayaçlar              Başkalaşım Kayaçları

1- Magmatik (Püskürük) Kayaçlar:
a- Ateş kürenin yapısında bulunan erimiş magmanın yeryüzünde veya yer kabuğunun derinliklerinde soğuyarak katılaşmasıyla oluşurlar.
b- Bazı magmatik kayaçlar yer kabuğunun içinde soğuyup katılaşır. Bunlarda soğuma yavaş olur bu nedenle çok sert ve iri tanelidirler. Örnek: Granit
c-Bazı magmatik kayaçlar yeryüzünde soğuyup katılaşırlar. Bunlarda soğuma hızlı olduğu için genellikle yumuşak ve küçük tanelidirler. Örnek: Andezit, bazalt, obsidyen (volkan camı), volkan tüfleri, sünger taşı.
d- Magmatik kayaçların içinde fosil bulunmaz.

Örnek:

Ali: Magmatik kayaçlar, yapılarında en fazla fosile rastlanan kayaç tipidir.               

Didem: Magmatik kayaçlar, magmadan oluştukları için hep çok sıcaktır. 

Murat: magmatik kayaçlar yer üstünde oluşabildiği gibi, yer kabuğunun içinde farklı derinliklerde de oluşabilir.

Söylenenler hangisi ya da hangileri doğrudur?

2- Tortul Kayaçlar:
Yer yüzünde akarsuların ve rüzgarların sürüklediği maddeler göl, deniz, okyanus ve çukur yerlerde çöker ve zamanla üstü üste gelerek basıncından etkisiyle tortul kayaçlar oluşur.

         KİMYASAL                                MEKANİK                                         ORGANİK

 Suda kimyasal yolla           Akarsuların, rüzgarların kayaçlardan      Bitki kalıntılarının deniz

çözülebilen minerallerin           kopardıkları parçaları çukur yerlerde      ya da göl çukurlarında

çökerek birikmesi sonucu:       biriktirmesiyle: kum, kil, çakıl              birikmesiyle: taş kömürü,

Sarkıt, dikit, tüf, traverten,                                                              linyit.

kaya tuzu, kalker(kireç taşı)                                                        hayvan atıklarının 

                                                                                                   birikmesiyle: mercan,tebeşir 

Tortul kayaçların içinde fosil bulunur.

3- Başkalaşım Kayaçları:

Ø   Magmatik ve tortul kayaçların yüksek sıcaklık, basınç, sıkışma etkisiyle değişikliğe uğraması sonucu oluşan kayaçlardır.

Ø Kalker -başkalaşım-Mermer

      Ø Kil      -başkalaşım- Fillat
  Ø  Granit -başkalaşım-Gyans
     Ø  Kömür -başkalşım- Elmas

NOT: TÜM KAYAÇLAR BİRBİRİNE DÖNÜŞEBİLİR.

Alıntı